(A)

Gerek etkilediği alan ve gerekse etki oranı açısından doğal afetlerin en tesirli olanı kanımca depremlerdir. Birkaç saniye içinde çok geniş bir coğrafyayı, uzun yıllar yaraları sarılamayacak çok vahim sonuçlarla karşı karşıya bırakabilen, insanlığı en fazla aciz bırakan, oluşumuna ve zamanlamasına yönelik hiçbir tedbir alınamayan, meydana gelmesi halinde de derecesi, boyutu ve etkisinin ne olabileceği ile ilgili nerdeyse hiç bilgi sahibi olunamayan ve daha pek çok açıdan hala da en gizemli en büyük doğal felakettir depremler.

Bu türden afetler her vuku bulduğunda birileri onları ilahi bir ceza olarak niteleme yoluna gider ivedilikle.  Bu afetleri ilahi ceza ve bela olarak nitelendirmek ne kadar doğru? Bu nitelemenin altında yatın en önemli argümanların başını sabık bazı kavimlerin başına gelenler çekmektedir. Sabık bazı kavimlerin başına gelenler için böyle bir niteleme bir vakıa olmakla birlikte, bu ümmet için çok su götürür bir mevzudur. Bu tartışıladursun, İlahi bir imtihan olduğu ise tartışmasız olsa gerek. Kişi veya toplumlar, ister varlıkta olsunlar ister de darlıkta olsunlar İlahi imtihanın muhatabıdırlar. Depremlerin yol açtığı darlıklar da bu imtihanın birer parçasıdır. (Andolsun, biz sizi biraz korku, açlık ve bir parça mallardan, canlardan ve ürünlerden eksiltmekle imtihan edeceğiz. Sabır gösterenleri müjdele) (Bakara: 155). Bu imtihan, İlahi bir hikmet olarak çok değişik yollarla tahakkuk ediyor olmakla birlikte, ayette geçenlerin tümü birey veya toplum düzeyinde depremlerle birlikte vukuu bulmaktadır.

Önceki kavimleri helake götüren nedenlerin, günümüzde özellikle halkı Müslüman toplumlar için de tek tek cari olduğunu ve binaenaleyh deprem vb. doğal afetlerle iptila olduklarını savunmak ne derece doğru? Bir kere, deprem vb. doğal afetlerin meydana geldiği yerden daha fazla ifsada uğrayan yer ve halklar vardır yeryüzünde muhakkak.  Diğer taraftan bütün bir halk olarak, uyarıcıların davetine kulak tıkadıkları ve bunda ısrar ettikleri, ayrıca kendilerine helak öncesi son uyarıların yapıldığına dair elde avuçta kayda değer hiçbir veri yoktur. Öte yandan birer ilahi ceza olarak nitelenen doğal afetleri celbeden isyanın boyutu, ölçüsü ve nevi ile bu afetleri defeden dindarlığın boyutu, ölçüsü ve nevi nedir diye sorulsa, alınabilecek cevaplar kal-u kilden öteye geçmeyecektir. O halde, bu türden bir iddia yersiz, temelsiz ve aceleci gibi görünmektedir. Çünkü günümüzde bile gerek yönetimsel ve gerekse halksal olarak, başka yönetim ve halklardan daha dindar bilinen İran, Afganistan, Pakistan gibi ülkelerin bu tür doğal afetlere duçar kaldıkları nazarı-ı itibara alındığında, olayın dindarlık ölçüsüyle değerlendirilmesinin tutarsız olduğu görülecektir. Asr-ı Saadet’ten bugüne değin gerek İslam coğrafyasında ve gerekse diğer coğrafyalardaki doğal afetlerin tarihi incelense benzer sonuçların ortaya çıkacağı muhakkaktır.

Bu anlayış, geçmiş ümmetler ile bu ümmet arasındaki farkları iyi tahlil edemeyen çarpık bir din anlayışının ürünü. Dindarlığın, bela ve musibetlerin gelmesine ilânihaye bir engel teşkil ettiğinin savunulur bir tarafı yoktur.

Din, salt belaların defi için gönderilmemiştir. Din, bir yönüyle sıkıntılar ve rahatlıklar karşısında birey ve toplumların duruşlarını belirlemek, bu ahvalde ifrat ve tefriti törpülemek için vardır. Dini en iyi bilen, en iyi anlayan ve en iyi yaşayan Peygamberlerin (a.s)ve Onlara ihlâsla tabi olanların ne tür musibetlere müptela oldukları ortadayken, dinin belalara karşı bir savunma silahı olarak görülmesi veya algılanması kabul edilebilir gibi görünmemektedir. Böyle bir anlayış; ‘damdan düşen’ veya ‘başına dam düşen’ birey veya toplumların dinsiz veya dini zayıf; tersi durumda olanların ise dindar oldukları şeklinde, asla doğru olmayan “kestirme” bir dinsel söylemi doğuracağından buna yönelik yorumlarda temkinde yarar vardır. Bu söylemin doğruluğunu ortaya koyabilecek ne bir dini nass ve ne de bir saha araştırması vardır.

Her iki gruptaki afetlere yönelik de dinin bir duruşu vardır kuşkusuz. (Allah yolunda infak edin ve kendinizi kendi ellerinizle tehlikeye atmayın. İyilik edin) (Bakara: 195) gibi dini naslar, dere yatakları, heyelan bölgeleri, volkanik akıntının ve fay hatlarının güzergâhları gibi riskli yerlerde yerleşim yerlerinin kurulması, yangın ihtimali taşıyan yerlerde ateş yakılması veya ateşle oynanmasını yasaklayan deliller olarak nitelemek mümkündür. Çünkü bu alanlar, insan ve diğer varlıkları tehdit eden ve tehlikeye sokan alanlardır. Diğer taraftan mezkûr delille birlikte; (her hak sahibinin hakkını ver) hadisi, hırsızlığı ve kul hakkı ihlalini yasaklayan deliller, (haksız bir şekilde bir insanı öldüren insanların tümünü öldürmüş gibidir) (Maide: 32) vb. deliller de, önlenemez cinsinden olan afetlere yönelik alınması gereken tedbirlerin mantığını oturtuyor. Deprem, tsunami gibi yerlerdeki yerleşim yerlerinin kurulması kaçınılmaz ise, yapılaşmanın bu afetlere dayanıklı bir şekilde yapılması, zemin etütlerinden kullanılan malzemeye kadar imar ve mühendisliğin gerektirdiklerinden hırsızlık yapılmaması, her bir kural ihlalinin beraberinde kul hakkı ihlalini doğuracağına dair bu dini naslar temel teşkil etmektedir. İş sadece bununla sınırlı kalmaz; alınan tüm tedbirlere rağmen her türlü afetle birlikte meydana gelebilecek zayiat ve tehlikelere karşı da tedbirli olmak, (bir insanı ihya eden (kurtaran) bütün insanları kurtarmış gibidir) (Maide: 32) ayeti vb. deliller gereğince, arama, kurtarma ve sağlık ekipleri ile kriz yönetim birimlerinin teşkili ve bunlarla ilgili halkın bilinçlendirilmesi zaruret arz etmektedir. Bu genel çerçeveyi belirleyen din, işin teknik boyutlarına karışmaz, onu bilime ve bilim ricaline tevdi eder.

Van ve Erciş’i sarsan deprem, her Vanlı ve Ercişli gibi bu iki yerdeki dostlarımızı da sarstı. Bazı dostlarımızı, başına düşürdüğü damlarla beka âleminin kapısı olan mezarlıklara taşırken, bazıları enkaz altından çıktı/çıkarıldı. Bazılarının, 10-15-20 yıllık çabaları sonucu alabildikleri evleri ve kurabildikleri işyerleri viran olup kullanılamaz hale gelirken, bazılarının ise ağır hasar gördü. Uzun bir süre ve yoğun bir çalışmanın emeği neticesinde tesis edilebilen pek çok ekmek teknesi depremle birlikte alabora oldu. Meçhul bir süreye kadar aileler ayrıldı; anne ve çocuklar başka diyarlara muhacir olurlarken; babalar, kendilerinin ve dönüşlerinin ardından çocuklarının mağduriyetlerini gidermeye matuf olarak Van’da, Erciş’te depreme ve kışa göğüs germek zorunda kaldı.

Tüm yaşanan zorluklara rağmen hayat devam ediyor depremden geriye kalanlar için. Devam eden hayatın idamesi için hayati önemi haiz adımların atılması muciptir. Depremde kaybedilip de geri getirilmeye kabil unsurların geri getirilmesi ve daha iyi bir şekilde ikame edilebilmesi için bir an önce bazı adımların atılması gerekiyor.

Yapıdan olup deprem bölgesinde yaşayan kanaat önderlerinin, depremden zarar gören dostların, zararlarının çeşit ve oranlarını tespit etmeleri ve bu zararların imkânlar ölçüsünde giderilmesi için ihtiyaç duyulan materyallerin belirlenmesi gerekir öncelikle. Belirlenen bu ihtiyaçların, hem deprem bölgesinde, daha da önemelisi bu bölgenin dışında yaşayan platform üye ve gönüldaşlarıyla paylaşımı sağlanmalı, her bir ferdin, her bir yerin katkılarının ne olabileceğine bakılmalıdır. Çünkü acılar paylaşıldıkça hafifler, azalır, mutluluklar ise paylaşıldıkça artar, çoğalır.

Bu duygunun en bariz ve en etkili şekilde ortaya konduğu zaman, darlık zamanlarıdır. Dara düşen özel veya tüzel kişiler, kendilerine yakın his ettikleri kimseleri bu vakitlerde yanlarında görmek isterler. Bu dayanışma neticesinde, darda olan kimsenin, acılarını paylaşabileceği, ihtiyaçlarını söyleyebileceği birilerini etrafında bulmakla acıları hafifler. Tersi bir durumda; en yakın bildiklerinin bile dar zamanında kendisini terk ettiğini gören kimsenin his edeceği acı, içinde bulunduğu acıdan daha hafif olmayacaktır. Hele bu durum gönüllülük esasına dayalı bir yapıda oluşmayadursun, bu tabloyla karşı karşıya kalan kimseyi bir daha o yapıya veya benzeri bir yapıya ısındırmak, kazandırmak imkânsız bir hal alabilir.

Sorunun kaynağı, gelişimi ve yansımaları açısından önemli farklılıklar olmakla birlikte, yaşanan mağduriyetler açısından mazimiz ile deprem sonrası halimiz arasında ortak yönler bulunmaktadır.

Platformun, depremin daha ilk günlerinde başlattığı yardım çalışmaları, gerek platforma bağlı olan ve gerekse olmayan bazı insanlarımızın yaralarının sarılmasına önemli oranda katkı sağladı, hala da sağlamaya devam etmektedir. Bu yardımlar sadece deprem bölgesinde gıda, giyim, soba vb. yardımların dağıtılmasıyla mahdut olmayıp, göç etmek zorunda kalan bazı birey ve ailelerin değişik il-ilçelere yerleştirilmesinden, bazı öğrencilerin dışarıdaki okullara kaydedilmesine kadar değişik şekillerde tebarüz etti. Ki bütün bu çalışmalar Platformun gerek kendi içinde ve gerekse dışarıda son derece önemli müspet bir imaj kazanmasını sağlamıştır. Kazanılan bu imajın sürdürülmesi ve zarar görmemesi elzemdir.

Kriz dönemlerinde sağlıklı plan-program yapamayan nicelerin hesap kitapları büyük alt-üstler yaşar. Bu da krizden büyük zararlarla çıkmalarına maalesef yol açar. Ancak, bu dönemleri sağlıklı değerlendirebilen, felaket edebiyatı ve tellalığı yapmayan, yaşadığı acılarda boğulmayan, bir mümin olarak, can bedenden ayrılmadığı sürece her ahval ve şeraitte şer’i sorumluluğun devam ettiği bilinciyle hareket edenler inşallah krizleri fırsata dönüştürme basiret ve becerisini gösterebileceklerdir.

Bütün bu plan-programların icrasında deprem bölgesinde olmayan platform üye ve gönüldeşlerinin katkıları göz önünde bulundurulmalı, bu yerlerdeki mezkûr dostların da büyük bir felaketi yaşayan bu kardeşlerine ‘ensari’ kardeşliğin gerektirdiği görev ve sorumluluğa her zamandan daha fazla amade olmaları ve bunu kavlen ve fiilen ortaya koymaları, dinin öngördüğü uhuvvetin olmazsa olmazlarındandır. Böyle bir dayanışmanın, bazı yer ve kişilerde geçmiş sorunların yol açtığı mesafelerin bitirilmesi, o tür sorunların yapısal düzeyde bir daha yaşanmaması ve çiçeği burnunda platformun ileriye yönelik belirlediği program ve hedeflerin hayata geçirilip müspet sonuçlar vermesinde hayati rol oynaması işten bile değildir. 

Öyleyse;