Hazırlanan bu makaleyi dikkatli bir şekilde okuduğumuz zaman, onun geçmiş olduğu süreçlerin birçoğundan   bizim de geçtiğimizi göreceğiz. Müftüzade’nin mücadele konusundaki önemli/faydalı tavsiyeleri, hayatı, mücadelesi, “Kur’an Mektebi”nin tesis edilmesi, İran İslam İnkılabının gerçekleşmesi dönemi ve Peşmergan-i Muslumanı Kürd’ın kurulmasının Ahmet Müftüzade’ye nisbet edilmesi ve yine aynı şekilde İnkalbla ayrışma, Şura-i Şems’in kurulması, Kur’an Mektebi’ne geri dönüş, zindan süreci ve Ahmet Müftüzade’nin açıklamaları gibi ana başlıklar, bu yazının ana mihverini oluşturmaktadır.

Ahmet Müftüzade, İran Kürdistan’ında aydınlanmada büyük katkıları olan bir aileden gelme bir şahsiyettir. Daha çocukluğundan beri babası ve dedesi gibi medrese tahsili görmüş, kısa zamanda halkın teveccühünü kazanmış, Kürdistan bölgesinde İslami cemaatleşmenin öncülüğünü yapmış bir şahsiyettir. Şah dönemindeki mücadelesiyle defalarca baskı görmüş, zindana düşmüştür. İran İslam İnkılabı hareketinin ortaya çıkmasıyla birlikte, inkılapçı kadroyla ilişki içerisine girmiş, inkılap öncesi ve sonrasında yapılması gerekenler üzerinde antlaşmaya varmış, inkılaptan sonra inkılapçıların yanında yer almış ve karşı güçlerin bölgeden temizlenmesi için büyük bedeller ödemiş ve bu temizliğin ardından da ölünceye kadar zindanda ve sürgünde kalmış bir kişiliktir. Her devrim gibi, İslam İnkılabında da süreç kimi zaman farklı maksatlarla egemenliği eline geçirenler çeşitli sapmaları, adaletsizlikleri, inkarları, imhaları da inşa etmişlerdir. Hayatını dolu dolu yaşayan bir İslamcı kişiliğin hayatından bazı kesitleri gün ışığına çıkarmayı hedeflemekteyiz. “Tarihi tekerrür diye tarif ediyorlar, ibret alınsaydı, tekerrür mü ederdi?” diyor Mehmet Akif Ersoy. Bu tekerrür eden tarihin izlerini bulma çabasında olacağız. Bunu yaparken ne Ahmet Müftüzade’yi kutsamak ve ne de İslam İnkılabının geçmiş olduğu süreçte, karşı karşıya kaldığı sapmaları ve değişimleri abartmak niyetindeyiz. Adil olmak ve adil olmak adına da gerçekleri gizlemeye çalışmamak ana mihverimizi oluşturacaktır.

Tarihin belirli kesitlerinde zulme, haksızlığa karşı mücadele veren ve bu uğurda ağır bedeller ödeyen erdemli insanlar her zaman olmuştur. Bunlardan bazıları egemenlerin karanlık cüsselerini bütün alanlara yaydıklarından, isimleri silikleşmiş, kaybolmuştur. Bazıları da uğradıkları büyük haksızlıklardan dolayı, halkın gündeminden hiçbir şekilde düşmemişlerdir. Özellikle idam edilenler, isimlerinin sembolleşmesi açısından böyle olmuştur. İsimleri destanlaşmıştır. Zindanlarda çürütülenler veya şeytani desiselerle tarihin sahnesinden silinenlerin böyle bir şansı yakalamış olduklarına az şahit oluyoruz. Ahmet Müftüzade de bir şekilde ismi silinmek ve gündemden uzak tutulmak istenenlerden biridir. Onun ismini zikretmenin, İslam İnkılabına ters düşmesiyle veya diğer Kürt grublarına karşı vermiş olduğu şiddetli mücadeleyle hiçbir ilgisi yoktur. Çocukluğundan itibaren mücadele içerisinde olan bir kişiliktir. Hayatında inişler, çıkışlar yaşayarak olgunluğa ermiştir.

Onun mücadelesinde bizim hayatımızdan da kesitler var. Egemen olan yalancı hikayelerin ravileri kargalar, zamanın bütün tağutlarını rezil eden işkenceler sonucunda kana bulanmış kanlı bedenimizi toprağın galiz kalbine gömmek için bütün yollara başvurduğu bir zamanda mazlumiyetimizle, zulmün tahtını sarsmaya çalışma açısından birçok ortak yanımız vardı. Mazlum olmak, zulme baş kaldırmak, zalimlerin zor-baskı politikalarına maruz kalmak, en bariz ortak yanımızdır. Zulüm kimden gelirse gelsin, endişe duymadan zulmün kalesini yıkmaya namzet olmak her erdemli insan gibi onun da en belirgin misyonuydu. Toprağın en galiz derinliklerine de gömseler, küreyi arzı patlatıp çıkabilecek bir ruhiye ile mücadele vermeyi kendi ritüeli haline getiren kişiliklerden biri olarak Müftüzade, hayatının önemli devrelerinin analiz edilmesi gereken şahsiyetlerden biridir. Tarihin tekerrür etmesini belirginleştiren mücadele tarzı, düşünce modeli şeklindeki ortak alan, onu yeniden hatırlamamızı gerekli kılıyor.

Hazırlanan bu makaleyi dikkatli bir şekilde okuduğumuz zaman, onun geçmiş olduğu süreçlerin birçoğundan bizim de geçtiğimizi göreceğiz. Müftüzade’nin mücadele konusundaki önemli/faydalı tavsiyeleri, hayatı, mücadelesi, “Kur’an Mektebi”nin tesis edilmesi, İran İslam İnkılabının gerçekleşmesi dönemi ve Peşmergan-i Muslumanı Kürd’ın kurulmasının Ahmet Müftüzade’ye nisbet edilmesi ve yine aynı şekilde İnkalbla ayrışma, Şura-i Şems’in kurulması, Kur’an Mektebi’ne geri dönüş, zindan süreci ve Ahmet Müftüzade’nin açıklamaları gibi ana başlıklar, bu yazının ana mihverini oluşturmaktadır.

Ahmet Müftüzade, Molla Mahmut’un oğlu ve Kürdistan’ın önemli şahsiyetlerinden/aydınlarından biri olan aleme molla Abdullah Deşeyi’nin torunudur. Deşeyi’nin her bir çocuğu din ve milletine hizmet açısından önemli bir konuma sahip şahsiyetlerdir. Ahmet’in babası Kürdistan müftüsü molla Mahmut, İstanbul’a yerleşmiş olan büyük ariflerden molla Muhammed, Beyrut’un önemli kişiliklerinden alim, aydın ve arif molla Reşit, üniversite profesörlerinden Doktor Muhammed Sedik, Molla Abdurrahman ve Molla Halid, dedesi Deşeyi’nin toplum arasında tanınmış olan çocuklarıdır.

Ahmet Müftüzade 1935 yılında Şehrizor olarak da bilinen Senendej şehrinde dünyaya geldi. O daha yedi yaşındayken arab edebiyatını babası, Ahmet Havari Nesib ve Muhammed Avşari Salar gibi mamustaların yanında okumaya başladı. Ustatlarından Avşari Salar, “Ahmet gerçekten zeki ve yetenekli bir çocuktu. O daha yedi yaşında yanımda Arab gramerini okuyarak kısa bir zamanda (iki yılda) Arab dil ve edebiyatını kavradı. Bu arada Abdullah Yezdi’den de mantık dersleri alıyordu” diyerek onun erdemli kişiliğini özetliyordu. Ahmet, 12 yaşında medrese tahsilini devam ettirmek için Irak Kürdistan medreselerine gitmeye karar verir. Oraya gitmek üzere Merivan’a hareket eder, ondan uzaklaşmak istemeyen babası buna izin vermez. Ancak iki yıl sonra bu hedefini gerçekleştirmek üzere Irak’a gider ve orada iki yıl boyunca dini ilimleri tahsil etmekle meşgul olur. Molla Abdullah Deşeyi’nin talebesi molla Abdulkerim Müderris’in yanında dini eğitim görür.

Onun dostlarından ve ders arkadaşlarından molla Abdullah Emini Serdeşti onunla ilgili olarak şöyle diyordu: “Ahmet Müftüzade ile diğer talebelerin ahlak ve kişiliği arasında büyük bir fark vardı. O medrese hücresindeki arkadaşlarına nazaran daha vakarlı bir duruş sergiliyordu, metindi, edepliydi, işlerini kendisi görürdü, başkalarının aksine yeni gelen küçük çocuklara işlerini yaptırmayı hiçbir şekilde kabul etmezdi. Yetenek ve zeka konusunda da ender bir yere sahipti. Ondaki bu üstün zekayı gören Abdulkerim Müderris şöyle diyordu: “Doğrudur Ahmet benim yanımda ‘Cam’ıl Cevami’i okuyor, ancak onun üstün zekasından dolayı konuyu açıklama, yorumlama ve tekrarlamama ihtiyaç kalmıyor.”

Ahmet Müftüzade, bu süre içerisinde medresedeki arkadaşlarının yardımıyla siyasi, içtimai ve dini konuları içeren el yazması bir dergiyi birkaç nüsha halinde çıkararak, Kürdistan medreselerindeki talebelere gönderiyor ve onların ortak bir çalışmanın ürünü olan bu dergilerden istifade edebilmelerine çalışıyordu. Irak Kürdistan’ındaki ulemanın, üst düzey tahsilinde yeterli olmadığını gördüğünden Mısır El Ezher medreselerine gitmenin yollarını araştırmaya başladı. Tam da böyle bir zamanda babası kendisine bir mektup yazarak ısrarla İran’a geri dönmesini istemesi üzerine kararını değiştirmek zorunda kaldı. Babasına saygısından dolayı İran’a geri döner ve Senendej Darul Ihsan medresesinde dini ve ilmi eğitimine devam eder. Kısa bir süre sonra, Senendej merkezi camide halka açık vaizler verecek kültürel birikime ulaşır. Dedesinin, babasının ilmi kariyerinden dolayı halk da ona saygıyla bakar, yol göstermesini bekler. Halkın bu teveccühüne rağmen, o eksiklikler hisseder. Kendi tabiriyle, ‘halkı yönlendirmede ve belli bir istikamete hareket ettirmede yeterlilik sahibi olmadığımdan, konuşmaların çoğunu zalimlere muhalefet, mazlumdan yana tavır almak, dine sokulmuş hurafelere, zalimlere karşı mücadele vermeye ayırmaktaydım.’ SAVAK onun bu çalışmalarından rahatsız olduğunu açığa vurur ve baskılarla onu sindirmeye çalışır. Takiplerle, tacizlerle, baskılarla egemenlerin baskısını hissettirir. Ardından da onun konuşmalarını, kültürel faaliyetlerini yasakladı.

Ahmet yirmi dört yaşındayken üç koldan faaliyet yürütmek ve mücadelesini sürdürmek üzere Tahran’a gitmeye karar verir. Radyo yoluyla kendi düşüncelerini daha geniş bir kitleye ulaştırmak, okumuş kesimden üniversite öğrencilerle bu alanda İslami çalışmalar yapabilmek ve basın yoluyla Kürt dil ve edebiyatına hizmet etmenin araçlarını kullanmak üzere Tahran’ın daha verimli olacağını düşünür. Gösterdiği yoğun çalışmanın neticesinde Tahran radyosu Kürtçe bölümüne girebildi ve ayrıca babası Molla Mahmut Müftü’den boş kalan üniversitede Ehlisünnet fıkhı bölümünde ders vermeye başladı. Yine bu çalışmasının devamında bir grub Kürt aydınla birlikte “Kürdistan” gazetesinin bütün haklarını satın almaya muvaffak oldular. İki yıllık çalışmanın ardından, SAVAK ona daha fazla tahammül etmedi ve radyodan ihraç edilmesini sağladı. Üniversitede ders vermesine de izin vermedi. Ardından da Ahmet Müftüzade’nin arkadaşlarıyla birlikte çıkarmış olduğu gazeteyi kapattılar.

Ahmet, belli bir süre sonra geçimini sağlamak maksadıyla Tahran’daki bir noter bürosunda çalışmaya başladı. Bu dönemde bütün Kürt siyasi grublarıyla ilişki içerisinde olan Müftüzade, Hizb-i Demokrat mensuplarıyla da yakın diyalog içerisindedir. O dönemlerde, İran Kürdistan Demokrat Partisi’nin ilk kurucularının ve programının tamamen dini esaslara dayandığını hatırlatmakta fayda var. Daha sonraları komünist çevreler partiye nüfuz ederek, yönetimi tamamen kendi denetimlerine aldılar ve Sovyetlerin üretimi sosyalizmi bu partinin programı haline getirdiler.

Ahmet Müftüzade, parti içerisindeki faaliyetlerinden dolayı sistemin dikkatini çeker ve kısa bir zamanda yapılan operasyonla birlikte 120 arkadaşıyla birlikte tutuklanır ve Kızıl Kale zindanına atılır. Zindanda da, siyasilerin liderliğini yapacak birikim ve tecrübeye sahip olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Onun cesaret ve dayanıklılığı zindan içerisinde de kısa bir zamanda etkisini göstermişti. Onun cezaevinde, cellatlık, küstahlık ve küfürleriyle meşhur olan SAVAK savcısı  Albay Zibayi’ye vurmuş olduğu tokat, kısa zamanda tutuklular arasında ün salmasını sağladı. Onunla birlikte zindanda kalmış olanların hatırasına ve diline, bugün bile onun cesareti ve dirayetiyle ilgili rivayetler yansıyor. Ondan söz eden her arkadaşı, kişiliği konusunda övgüler sıralıyorlar. Yine aynı zindanda Doktor Bahuner ile tanışır, zindan günleri boyunca çeşitli konularda görüş alışverişinde bulunur. Yine, aynı zindanda peygamber’i rüyasında gördü, onun övgü ve taktirine şayan olduğunun vurgulandığı rüyadan dolayı mutluluğa boğulur. Kendi diliyle olayı şöyle anlatıyordu: “O rüyanın bereketiyle, Rabbimin rahmet ve hidayetine eriştim. Ahlakım, düşüncelerim, duruşum, o rüyanın bende oluşturduğu manevi ruhiye sayesinde büyük bir değişime uğradı. O andan itibaren, toplumun kurtuluşu ve doğruya yönelmesi için enbiyanın çizgisinde İslami bir mücadele vermenin gerektiğine inandım. Bunun için de dindar gençlerin İslami bir eğitimle eğitilmelerinin gerektiğine inandım.”

(Devam edecek)

UFKUMUZ.COM / REWSEN.COM