Yapısal bakımdan da çok fazla gelişemediler. Çünkü Sünni ulemanın siyasi ve hareki tecrübesi, güçlü bir organizasyonu tek başına gerçekleştirebilecek düzeyde değildi. Bu sebeple hatırı sayılır bir güce ulaşamadılar ama kedilerine göre bir çevreleri vardı ki, bildiğim kadarıyla 1990’dan sonra bir kısmı batıya doğru yöneldi ve diğerleri de bölgedeki gerginlikler dolayısıyla sakin bir vadiye çekilmeyi yeğledi.

Fidan Güngör ve Menzil’in de hiçbir şekilde Vahdet Kitapevi ve çevresiyle herhangi bir irtibatı olmadı.

Hüseyin Velioğlu, bölgesel düzeyde etkin olabilmek için Batman’dan Diyarbakır’a intikalin gerekliliğine inandı. Diyarbakır, Kürdistan bölgesi için önemli bir etki merkezi sayılırdı. Bölgeye etki edebilmenin yolu bir bakıma Diyarbakır’dan geçiyordu. Bu sebeple sanırım 1983 veya 1984 yılında Diyarbakır’a yerleşemeye başladılar. Diyarbakır’a ilk geldiklerinde Melikahmet semtinde bir pasajın alt katında bir yer kiralayıp sadece dergi satıyor ve orasını irtibat bürosu olarak kullanıyorlardı. Velioğlu’nu ilk kez orada gördüm. Ancak tarihi iyi hatırlamıyorum. 1983 veya 1984 yılıydı. Bir süre sonra da İlim Kitapevi’ni açtılar. Bildiğim kadarıyla İlim Kitapevi 1984 yılında açıldı.

Velioğlu’nun Diyarbakır’a yerleşmesi, Diyarbakır’daki bazı şahsiyetleri kaygılandırmıştı. Gelişmelerden kaygı duyanların bazıları bu endişelerini Fidan Güngör ile paylaştılar. Güngör’ün, endişeye gerek olmadığını, her müslümanın her yerde kendi sorumluluklarını yerine getirebileceğini söyleyerek dolaylı bir katkı sunmuştu Velioğlu’na.

Velioğlu, Diyarbakır’a yerleştikten bir süre sonra Fidan Güngör ile de irtibata geçti. Bu irtibatın 1985’in başlarında kurulduğunu sanıyorum. Çünkü 85’in yazında Velioğlu tarafından Fidan Güngör’e birlikte çalışma teklifi sunulmuştu. Güngör, Velioğlu’nu yetirince tanımıyordu ve onun geçmişi hakkında yeterli bilgiye sahip değildi. Çünkü çalışma teklifinden sonra Velioğlu hakkında bilgi edinmeye çalıştığına tanık olmuştum.

Velioğlu, teklifini birkaç kez tekrarlamış ve cevap beklemişti. 1985’in yaz mevsiminde Güngör ve Velioğlu yanlarında arkadaşlarıyla birlikte bir araya geliyorlar. Bu toplantıda bir anlaşmaya varıyorlar. Anlaşmanın muhtevasını Fidan Güngör bana aktarmıştı. İki farklı yapı arasında genel yardımlaşmayı içeren bir anlaşma yapıyorlar. Bölgede genel bir yardımlaşma ve dayanışma içinde olmak, bilgi teatisinde bulunmak, bölgesel gelişmeleri birlikte değerlendirmek ve bu amaçla belirli aralıklarda görüşmelerde bulunmak şeklinde bir mutabakata varıyorlar. Bu görüşme ve anlaşmada kesinlikle iki yapının birleşmesi veya birinin kendini feshedip ötekine katılması gibi bir durum söz konusu edilmiyor. Bu toplantı, taraflardan ayrı olarak iki şahidin huzurunda yapılıyor. M. T. A. ve M. A. O. Bu toplantının ve mutabakatın şahididir ki bu iki zatın henüz yaşadıklarını biliyorum. Şahitler de iki yapının birleşmediğine, sadece genel bir yardımlaşmayı içeren bir anlaşma yaptıklarına tanıklık edecek durumdaydılar ve eğer yaşıyorlarsa tanıklık edebilecek durumdadırlar.

1985’in yaz mevsiminde tatili değerlendirmek için Batman’da medrese tahsiliyle meşguldum. Velioğlu’nu ikinci kez Batman’da gördüm ve o tarihten sonra özel ve genel görüşmelerimiz sıklaştı.

Aynı yılın güz mevsiminde üniversiteler açıldıktan sonra Güngör-Velioğlu arasındaki rutin görüşmelerden birinde Velioğlu tarafından üniversitedeki kültürel faaliyetlerin birlikte organize edilmesi yönünde bir teklif geliyor. Fidan Güngör, teklifi kabul ediyor. Teklifte bulunanların niyetini bilmiyorum ama Güngör’ün bu teklifi kabulündeki amacının iki taraf arasında daha bir yakınlaşmayı sağlamak ve sağlıklı bir birlikteliğe zemin oluşturmak olduğunu biliyorum. Ne var ki, böyle bir teklifte bulunmanın ve bu teklifi o koşullarda kabul etmenin ne denli yanlış olduğu bir-iki yıl sonra anlaşılacaktı. Teklifin kendisi de yanlıştı, onu kabul etmek de bir o kadar isabetsizdi. Tabi ki yanlış bir adım atıldığı sonradan anlaşıldı. Ticaretteki ve siyasetteki yardımlaşmalar, dayanışmalar ve ortaklıkların arafesinde genellikle taraflar, olumlu yönleri ve sonuçları görmeye meyilli davranır ve muhtemel olumsuzlukları fazla irdelemez. Halbuki bu tür durumlarda daha çok muhtemel olumsuzluklar üzerinde durulmalı ve ortaklığın sağlıklı bir temelde atılmasına özen gösterilmelidir.

Mezkur teklif ve kabulden sonra her iki taraftan birer temsilci belirleniyor ve iki tarafın temsilcileri birlikte çalışmaya başlıyor. Üniversitedeki çalışmalar müşterek, onun dışındaki alanlarda herkes bağımsız bir yapı ve işleve sahip. Böylesi bir durum, özellikle öğrenciler açısından iki tarafın tamamen birlikte olduğu ve bir yapı haline geldiği izlenimini doğurdu. Müşterek çalışmaların kapsamındaki öğrenciler, doğal olarak iki tarafın birleştiği kanaatini taşıyordu. Oysaki gerçek öyle değildi.

Bir yandan müşterek çalışmalar sürerken, öte yandan da belirli aralıklarla iki taraf arasında ilk anlaşma muvacehesinde genel görüşmeler devam ediyordu. İlk yıl olumlu geçti ve iki taraf da bu işbirliğinden olumlu sonuç aldı. İkinci yılın başlarında durum değişmeye başladı. Bazı davranışlar, İlim tarafının farklı hesaplar içinde olduğunu gösterdi. Sağlıklı, şeffaf ve koşullarını belirleyerek bir birliktelikten ziyade karşı tarafı tedricen kendi içine çekme yönünde bir siyaset izledikleri anlaşılmaya başlandı. Öte yandan da Velioğlu’nun geçmişiyle, geçmiş yıllardaki çalışmalarıyla ilgili yeni ve önemli bilgiler edinildi. Bu durum, iki tarafın tek bir yapı içinde birleşmesinin en azından şimdilik mümkün olmayacağını gösterdi. Bunun için Güngör cephesinde bir soğuma başladı ve ikinci yıl iki taraf arasındaki rutin görüşmeler daha bir seyrekleşti ve üniversiteyle ilgili çalışmalarda da bir soğuma yaşandı.

1987 yılının güz mevsiminde üniversiteler açılınca, Fidan Güngör var olan işbirliğinin artık devam edemeyeceğini karşı tarafa bildirdi. Bu bildirim, çetin bir sürecin ilk fitilini ateşledi. Çünkü karşı taraf sert bir tepki gösterdi, meydan okudu ve bundan böyle rekabetin yaşanacağını ifade etti. Bu söylemlere ben tanık oldum. Üniversiteyle ilgili ortak çalışma teklifinin ve bu teklifin kabulünün ne denli yanlış olduğu bu süreçte ortaya çıktı. İki tarafın birlikte yetiştirdiği öğrencilere ne denecek ve durum nasıl izah edilecekti? Ticaretteki ortaklık sona erdiğinde, ortak kazanılan sermaye ve ortak kaybedilen borçlar paylaşılır ama insan paylaşılamaz. Doğrusu öğrenciler, iki tarafın müşterek aldığı ilk yanlış kararın mağduru oldu. Onların hiçbir taksiri yoktu. Zor bir durum ortaya çıktı. Her yönüyle birliktelik sağlamamış ve tamamen ayrı iki yapının aralarındaki ortak değerleri ve ortak ilgileri dolayısıyla muşahhas bir alanda müşterek çalışma yapması, insanın söz konusu olduğu bir zeminde faaliyet göstermesi her bakımdan yanlış bir karardı. Güngör, her şeyin doğrusunun şeffaf bir şekilde öğrencilere sunulmasının ve öğrencilerin kendi kararlarını kendilerinin almasının, kendi iradeleriyle hareket etmelerinin en doğrusu olacağını söyledi. İsteyen istediği tarafı tercih edebilir ve isteyen hiçbir tarafı tercih etmeyebilir dedi ve Menzil tarafından durum bu şekilde öğrencilere ve konuyu merak eden herkese bildirildi. İlim tarafı ise, ısrarla Menzil’in kendilerinden ayrıldığını iddia etti. Oysaki bu iddianın doğru olabilmesi için iki tarafın bir yapıya dönüşmüş olması gerekirdi ki, böyle bir olay tahakkuk etmemişti ve bunun şahitleri de vardı. Ayrıca eğer iki taraftan biri diğerinden ayrılmışsa, İlim’in Menzil’den ayrıldığı veya uzaklaştırıldığı söylenebilirdi. Çünkü Menzil, hem daha çok bir geçmişe sahipti, daha önce kurulmuştu ve Diyarbakır’ın yerlisiydi. İlim sonradan oraya gelmiş ve Menzil ile olan işbirliği sayesinde Diyarbakır’a yerleşmesi mümkün olmuştu. Durum böyleyken Menzil’in ilim’den ayrıldığını iddia etmek, gerçekçi değildi ve değildir. Doğrusu, Menzil’in İlim’i kendisinden uzaklaştırmasından ibaretti.

Menzil ve İlim arasındaki ilişkinin özeti ve doğrusu budur. Bu ayrılma yaşandığında ne İlim-PKK çatışması vardı ne de İlim’in diğer yapılara karşı şiddet uygulaması söz konusuydu. Yüzlerce yazı ve raporda iki tarafın PKK ile silahlı çatışma konusu üzerinde ihtilafa düştüğü veya silahlı mücadele yöntemiyle ilgili görüş farklılıklarından ötürü ayrıldıkları türünden bilgilerin tümü yanlış ve masa üstü haber ve raporlardır. Menzil-İlim ve Vahdet’in birlikte olduğu ve adı geçen konulardaki görüş farklılıklarından ötürü üçe bölündükleri iddiaları ise, tamamen hakikat dışıdır. Bir defa Vahdet çevresi, Menzil-İlim ilişkisinde hiçbir şekilde yer almadı ve Menzil’in hiçbir dönemde Vahdet çevresiyle ne irtibatı ne de ciddi bir sorunu oldu.

Menzil ve İlim arasındaki yardımlaşma 1987 yılının güz mevsiminde sona erdi ki, o tarihlerde ne İslami yapıların kendi arasında ne de her hangi bir İslami yapı ile PKK arasında çatışma ve şiddet söz konusu değildi. Tarih ve arşivler, bu durumu ispatlamaktadır.

İlim çevresinin diğer İslami yapı ve şahsiyetlere dönük şiddet politikası 1990 yılının yaz ayında başladı. İlk saldırıya uğrayan da Silvan bölgesindeki Molla Selim idi bildiğim kadarıyla. Bir molladan başlamış olmaları da anlamlı olsa gerek. PKK ile çatışmaları da 1991 yılının güz mevsiminde start aldı. Tarih, Menzil-İlim ayrışmasının nedeninin PKK ile çatışma veya silahlı yöntem tartışmalarının olmadığına tanıktır. Çünkü tarih, bu iddiayı kanıtlayacak hiçbir belge sunmamaktadır.

1987 yılındaki ayrışma, kaçınılmaz olarak bir ihtilafı ve beraberinde bir rekabeti kaçınılmaz kıldı. Ancak bu rekabetin ve ihtilafın aktif tarafının İlim olduğuna, sonraki gelişmeler tanıklık etmektedir.

Bazıları, bu konuları yazamama sıcak bakmayabilir ancak ben, kendi gerçekliğimizi, kendi doğru ve yanlışlarımızı, olumlu ve olumsuz tecrübelerimizi saklamanın, gizlemenin hazırdaki ve gelecekteki kuşaklara karşı sorumlu bir davranış olmadığı inancını taşıyorum. Bu konuları yazmaktaki en büyük amacım, hazırdaki ve gelecekteki nesillerin geçmişte yaşananlardan doğru ve olumlu sonuçlar çıkararak benzer hatalara düşmelerini önlemek, doğrulardan yararlanmalarını sağlamaktır. Yoksa ne geçmişi kaşımak ne de onun tekrarını sağlamak gibi bir düşüncem ve eğilimim yoktur ve olamaz.

(Devam edecek)