“Bir İslam Alimi Olarak Ehmedê Xanî ve Kurdî Muradının Kur’anî Dayanakları”

Kürd/Kürdistan sorunu bağlamında kendine özgü orijinal yazıları ve kitap çalışmalarıyla bilinen Yavuz Delal, Rasûlullah’ın mücadelesinden ve pratik örnekliğinden hareketle fiili olarak yaşanan Kürtlerin durumuyla mukayeseli olarak işlediği “Siyer-i Nebi ve Kürtler “ adlı eseri bundan önce yayınlanmıştı. Bu çalışmayı takiben Mûsa aleyhisselamın İsrailoğullarını Firavun’un zulmünden kurtarması için gönderilişini analiz eden ve doğrudan Kürtlerin durumuyla ilişkisini kuran iki çalışması “Hz. Musa ve Ezilen Halkın Ulusal Mücadelesi” ve “İnanan Bir Toplum İçin Hz. Musa Örneği” çıkmıştı. Delal, bu çalışmalarda, Kur’an vahyi referansıyla Kürdistan mücadelesinin nasıl okunması gerektiğine dair perspektifler sunmuştu.

Büyük Kürt Filozofu ve Alimi Ehmedê Xanî de, Mem û Zîn adlı eserinde Mûsa aleyhisselam kıssasına bir çok atıf ve telmihlerde bulunmuştu. Nazım sebebini, Kürtlerin boyunduruktan kurtulup özgürlüğe ve kendi hür iradelerine kavuşmalarını resmetmek olduğunu söyleyen Xanî, eserinde; “Her kohi ji rengê Tûrê Mûsa/ Mûsa li me be'hrê 'xem zuwa kir: Her dağ Mûsa’nın Tûr-ı Sinası gibi/Mûsa, gam denizimizi kuruttu”, gibi beyitleriyle Musa aleyhisselama gönderme yaparak derdini açıkça dile getiriyordu.

Resûlullah’ın örnekliğinden ve Mûsa aleyhisselamın mücadele pratiğinden hareketle, Kürtlerin Ulusal Mücadelesinin meşruiyetini vahyi referanslarla ortaya koyan Delal, kendisiyle aynı meramı ve muradı taşıyan ve fakat çağdaş Kürt özgürlük davasının kayıp hazinesi olan Ehmedê Xanî’yi incelemiş ve incelemesinin sonucunda da “Bir İslam Alimi Olarak Ehmedê Xanî ve Kürdî Muradının Ku’ranî Dayanakları” adlı taşıyan çalışmasını hazırlamıştır.

Eser, kitabın sonunda yer alan sonuç yerine bir başlangıç kısmıyla birlikte beş bölümden oluşmaktadır. Ehmedê Xanî’nin düşünceleri, fikirleri ve Kürt meselesi bağlamında dile getirdiği muradını, Delal “Ehmedê Xanî’nin Muhatabı” “Gönlümdeki Dert” “Nazım Sebebi” ve “Dawet” gibi dört ana başlık etrafında irdelemeye çalışmış ve Xanî’nin derdine dayanak olduğunu düşündüğü Kur’an ayetlerini vermiş. Sonuç kısmında da bunların hülasasını çıkarmaya gayret etmiş. 

Kuşkusuz, Yavuz Delal’in bundan önceki çalışmaları gibi özgün ve çalışmanın içeriği bakımından bir ilk olma özelliği taşıyan bu eser de; Ehmedê Xanî’ye, Kürt Meselesi’ne ve onun vahyi referanslarına ilgi duyan okuyucuların merak edeceği bir çalışma olacaktır.

Önsözden bir pasaj

“Bu çalışma, iyi niyeti esas alan bir tartışma çabası olarak hüsnü kabulü hamiyetli insanlardan beklemektedir. Eserin temel muhteviyatı, “Kürt sorunu” dolayısıyla Kürtlere ve ilgili olabilecek herkese Ehmedê Xanî’nin Kürtlerin içerisinde bulunmuş olduğu ezilmişlik ve çaresizlik durumu hakkındaki tespitlerinin Kur’an’i dayanaklara veya Kur’an’a uyumluluğuna ilişkin bir yaklaşım sunmadır. Ehmedê Xanî’nin tespitlerinin genel meyli, Kürtlerin sahipsizliği ve sahipsizlikten doğan kendi kaderi üzerindeki egemenliğin gerçekleşmediği yönündedir. Bu sahipsizliğin giderilmesinin yolu ise, bir tanışma kılgısı olarak kendi kaderini Allah’tan başkasına teslim etmemenin temel üç unsurunun (millet, ülke, devlet) en önemli dayanağı olan egemenlik ilkesinin gerçekleştirilmesiyle mümkün olacaktır.

Wellah ji sifîdî û siyahî
Wî qesd û xerez tu yî îlahî!“

Vallahi, aktan ve karadan; 
Sensin kast edilen amaç, ilahi!
 

Yazar: Yavuz Delal
Yayınevi: Dîwan 
Sayfa: 224
Fiyat: 12 TL

Dîwan:
Zeyrek Mah. İtfaiye Cad.
No: 17/3 Fatih İstanbul 
Tel: 0212 5344830
e-mail: diwankitab@gmail.com